Toprak Sokakların Kayıp Ustaları

Benim gençliğim öyle yüksek binaların, lüks sitelerin arasında değil; bahçeli, tek katlı gecekonduların, toprak yolların içinde geçti. O zamanlar apartmanların soğuk duvarları yoktu ama o toprak sokaklara sinmiş zanaatların sesi, kokusu ve telaşı vardı. Kapının önüne çıkınca komşunun sesini de duyardınız, mahalleye giren satıcının manisini de. Şimdilerde her şey tek bir dokunuşla kapımıza kadar geliyor ama o eski "iş bitirici" ustaların yerini hiçbir uygulama tutmuyor. Geçenlerde eski günlere dalıp gitmişken, bugün adını bile zor hatırladığımız o efsane meslekleri düşündüm. Hem biraz tebessüm edelim hem de geçmişin o samimi sokaklarında kısa bir gezintiye çıkalım istedim.

Mesela arzuhalciler vardı bir zamanlar. Okuma yazmanın şimdiki gibi yaygın olmadığı dönemlerde, adliye kapılarının ve postane önlerinin tartışmasız yıldızlarıydılar. Sadece dilekçe yazmazlardı; dert dinler, öfkeyi sakinleştirir, derdinizi en süslü ve en resmî kelimelerle kâğıda dökerlerdi. O daktiloların tıkırtısı, aslında bir nevi psikolojik terapi seansıydı. Şimdilerde hazır şablonları kopyala-yapıştır yapıyoruz ama o daktilo şeridinin kokusu ve arzuhalcinin "Evladım senin derdini ben şöyle bir toparlayayım" diyen babacan tavrı çoktan tarihe karıştı.

Tabii çocukluğumuzun ve gençliğimizin en tatlı köşesinde macuncular ve bozacılar durur. Kış gecelerinin sessizliğini "Booozaaa!" diye yaran o tok ses, gecekondu pencerelerinden sızan soba ışığına karışır, mahallenin güvende olduğunun da habercisi olurdu. Ya da toprak yollarda peşinden koştuğumuz, tepsisindeki rengârenk macunları incecik bir tahta çubuğa ustalıkla dolayan macuncular... Bugün en lüks pastanelerde bile o rengârenk tepsinin yarattığı heyecanı bulmak zor.

Unutmadan, tamircilik kültürünün zirvesi olan kalaycıları ve sepetçileri de anmak gerek. Eskiden bir tencere karardığında ya da bir eşya eskidiğinde hemen çöpe atılmazdı; "Kalaycı geldi!" sesi duyulduğu an bahçe kapıları açılır, mutfaktaki bakırlar meydana çıkar, ateşin ve adını hatırlamadığım bakırı temizlemek için kullanılan yüzey temizleyicinin etkisiyle yepyeni bir kimliğe bürünürdü. Tüketim çılgınlığının henüz icat edilmediği, eşyaya da insana da kıymet verilen güzel zamanlardı.

Bugün elimizdeki akıllı telefonlarla dünyayı parmağımızın ucunda döndürüyoruz ama sokaklarımız biraz sessiz, kelimelerimiz biraz eksik. Kaybolan sadece bu meslekler değil aslında; o mesleklerle birlikte toprak sokakların sıcaklığı, komşuluk sohbetleri ve dilimizden düşen güzel deyimler de yavaş yavaş çekiliyor aramızdan. Kim bilir, belki yıllar sonra birileri de bizim bugün yaptığımız işleri okuyup "Ne ilginç zamanlarmış" diye tebessüm edecek. Ama o zamana kadar, o eski sokakların güzel ustalarına selam olsun!

Not: İğdeciler, plastik kap kacak satanlar, süt satanlar da vardı onları unutup haksızlık yapmayayım. :))

Yılmaz KURUCAN

Ankara / 13.11.2026